'सेवा मोफत असेल, तर तुम्हीच उत्पादन आहात' — ही म्हण इंटरनेट अर्थव्यवस्थेच्या कोणत्या रचनेकडे बोट दाखवते?

'सेवा मोफत असेल, तर उत्पादन तुम्हीच आहात' ही म्हण अनेक मोफत ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म्स प्रत्यक्षात पैसे कसे कमावतात हे सांगते: वापरकर्त्यांकडून थेट पैसे आकारण्याऐवजी, ते लक्ष आणि वर्तनविषयक डेटाचं व्यापारीकरण करतात, लक्ष्यित जाहिराती विकून — म्हणजे बिल भरणारा खरा ग्राहक जाहिरातदार असतो, अॅप वापरणारी व्यक्ती नव्हे.

या कंपन्या केवळ सार्वजनिक हितासाठी चालणाऱ्या स्वयंसेवी धर्मादाय संस्था नाहीत, आणि मोफत खाती गुपचूप दर महिन्याला पैसे काढून घेत नाहीत — तसं झालं तर तो फक्त फसवणुकीचा प्रकार ठरेल, म्हणीने वर्णन केलेला खरा व्यावसायिक मॉडेल नव्हे.

हे समजून घेतल्याने लोक गोपनीयता सेटिंग्ज आणि पेड सबस्क्रिप्शन्सबद्दल कसा विचार करतात हे बदलतं: कारण मूळ व्यावसायिक मॉडेल जाहिरात-लक्ष्यीकरणासाठी वैयक्तिक डेटा गोळा करून वापरण्यावर अवलंबून आहे, त्यामुळे एखाद्या सेवेसाठी थेट पैसे भरणं म्हणजे बरेचदा प्रत्यक्षात 'उत्पादन' बनण्यातून बाहेर पडण्यासाठी पैसे भरण्यासारखं असतं.